FAQ – Bank Dawców Szpiku

Studencie!

Czy myślałeś kiedyś nad tym, by zapisać się do Banku Dawców Szpiku i zostać potencjalnym dawcą? Jeśli nie, to zadam Ci inne pytanie. Czy choć raz myślałeś o tym, by uratować czyjeś życie? Czy gdybyś miał okazję, zrobiłbyś wszystko, co w Twojej mocy? W Polsce, co godzinę stawiana jest diagnoza: nowotwór krwi, potocznie zwany białaczką. Niezbędny jest przeszczep szpiku. Co druga osoba nie znajduje dawcy wśród rodziny, a im większa baza potencjalnych dawców, tym większe szanse na nowe życie. Wniosek jest prosty: zapisując się do KRAJOWEGO BANKU DAWCÓW SZPIKU, możesz uratować komuś życie.

Jesteś zdecydowany? Świetnie! Poniżej najczęściej zadawane pytania, byś nie miał wątpliwości:

1.        Co to jest szpik?

Szpik jest głównym narządem krwiotwórczym stanowiącym od 3 do 4 % wagi ciała. Działalność krwiotwórcza najdłużej utrzymuje się w istocie gąbczastej  nasad kości długich oraz kości płaskich i różnokształtnych – mostka, miednicy, żeber, kręgów i czaszki. Ilość aktywnego szpiku czerwonego dostosowuje się do potrzeb organizmu – u osób młodych i prowadzących aktywny tryb życia ilość szpiku jest największa.

W szpiku, chociaż stosunkowo nieliczne, najważniejsze są tzw. komórki macierzyste krwiotworzenia. Mnożąc się całe życie, dają początek krwinkom macierzystym, z których powstają krwinki czerwone, płytki krwi oraz krwinki białe.

2.        Kto może zostać dawcą?

Dawcą może zostać każdy zdrowy człowiek w wieku pomiędzy 18, a 55 rokiem życia, poza osobami:

– w wieku poniżej 18 roku życia oraz powyżej 55,

– które są nosicielami wirusa HIV, HBS, HCV (żółtaczki typu B i C),

– z czynną chorobą nowotworową lub chorobą nowotworową w wywiadzie,

– z czynną lub przewlekłą uogólnioną chorobą autoimmunologiczną,

– biorcy przeszczepów rogówki, twardówki i opony twardej,

– chorujące na łuszczycę,

– chorujące na cukrzycę wymagającą podawania leków, insuliny,

– uzależnione od leków, alkoholu, narkotyków i innych substancji

3.        Jak zapisać się do bazy?

Można to zrobić na kilka sposobów. Należy pamiętać, że istnieje wiele, współpracujących ze sobą baz dawców szpiku – należy zapisać się tylko do jednej, by uniknąć sfałszowania danych, co do liczby potencjalnych dawców.

4.        Jak duże są szanse, że faktycznie zostanę dawcą?

Jak pokazują statystyki, w ciągu 10 lat od rejestracji, maksymalnie 5 na 100 zarejestrowanych osób zostaje dawcą. Na zostanie dawcą, wcześniej niż w przeciągu 10 lat, wyższe szanse mają osoby młode. 1% z nich zostaje faktycznym dawcą w ciągu pierwszego roku od rejestracji.

5.        Jakie korzyści odnosi honorowy dawca szpiku z oddania materiału przeszczepowego?

Największą i niepodważalną korzyścią jest oczywiście ofiarowanie komuś szansy powrotu do zdrowia!

Trzeba pamiętać, że w rejestrach, jakie są zorganizowane w Europie i na świecie dawstwo szpiku jest honorowe i bezpłatne. Natomiast wszelkie koszty związane z wykonywaniem badań i z ewentualnymi podróżami do ośrodków pobierających materiał przeszczepowy będą zrefundowane. Dawca zostanie również objęty specjalną opieką lekarską zarówno podczas wstępnych badań kwalifikujących do dawstwa, jak i później, po pobraniu materiału transplantacyjnego.

Dawcy szpiku przysługuje ponadto tytuł Dawcy Przeszczepu, potwierdzony przez odznakę i legitymację wydaną przez zakład opieki zdrowotnej, który pobrał szpik. Dawca Przeszczepu, który oddał szpik więcej niż raz otrzyma tytuł Zasłużonego Dawcy Przeszczepu potwierdzony przez odznakę i legitymację wydaną przez Ministra Zdrowia. Dawca Przeszczepu i Zasłużony Dawca Przeszczepu są uprawnienie do korzystania poza kolejnością z ambulatoryjnej opieki zdrowotnej.

6.        Czy po zgłoszeniu się do rejestru dawców szpiku mogę się wycofać?

Oczywiście! Jeśli zarejestrujesz się w Rejestrze Dawców Szpiku, a potem zmienisz zdanie i będziesz chciał się z niego wykreślić – możesz to zrobić w każdej chwili. Również wtedy, gdy zostaniesz wytypowany jako dawca dla konkretnego pacjenta możesz zrezygnować! Należy jednak mieć świadomość, że na 10 dni przed planowanym zabiegiem pobrania materiału do przeszczepu, szpik pacjenta przygotowanego do zabiegu transplantacji jest niszczony i jeśli pacjent nie dostanie szpiku pobranego od dawcy – umrze…

7.        Jak dokonuje się transferu komórek macierzystych?

Transfer komórek macierzystych od dawcy odbywa się podobnie, jak zabieg transfuzji krwi. Przeszczepiane komórki macierzyste przenoszone są przez krew w organizmie i samodzielnie umieszczają się w przestrzeni szpiku kostnego pacjenta. Proces ten znany jest jako „zadomowienie“. Jest to miejsce, w którym powstają nowe, zdrowe komórki krwi. W czasie pierwszych 2-4 tygodni pacjent pozostaje w izolatce, aby maksymalnie ograniczyć ryzyko wszelkich infekcji.

Jakie są metody pobrania komórek macierzystych?

Szpik, podobnie jak krew podlega ciągłej regeneracji, więc oddając szpik dawca nic nie traci. Można go pobrać na dwa sposoby: z krwi obwodowej, które stosowane jest w około 80% przypadkach oraz (z talerza kości biodrowej nie rdzenia kręgowego!).

Pobranie komórek krwiotwórczych z krwi obwodowej zwane również aferezą, polega na uzyskaniu komórek posiadających zdolność odbudowy układu krwiotwórczego, które mogą następnie służyć jako materiał przeszczepowy. Procedura jest mało inwazyjna i niebolesna, polega na założeniu wkłuć do żył w okolicy zgięcia łokciowego obydwu rąk. Krew pobierana z jednej kończyny po odseparowaniu komórek krwiotwórczych przez specjalistyczną aparaturę (separator), podawana jest z powrotem do żyły drugiej ręki. Liczba separacji koniecznych do uzyskania materiału na jeden przeszczep wynosi od 1 do 2 zabiegów. Czas trwania zabiegu wynosi od 180 do 240 min. Dawcy poddawani są przed aferezą mobilizacji z zastosowaniem czynnika wzrostowego.

Pobranie szpiku z talerza kości biodrowej odbywa się na sali operacyjnej w znieczuleniu ogólnym w obecności anestezjologa. Przy pomocy igły, pobiera się około 1000 ml szpiku z jednej lub obu kości talerza biodrowego (ilość zależy od wagi biorcy i dawcy, maksymalnie 25 ml/kg dawcy). Zabieg trwa ok. 1 godziny i odbywa się w znieczuleniu ogólnym. Szpik w organizmie dawcy w ciągu kilkunastu dni regeneruje się. Dodatkowo, dawcy przetacza się jego własną krew pobraną ok. 14 dni wcześniej (oddanie krwi aktywizuje szpik, a później, z powodu ubytku przez pewien czas krew jest produkowana wolniej).

9.        Jakie ryzyko związane jest z pobraniem szpiku kostnego z talerza kości biodrowej?

Dolegliwości w przypadku pobrania szpiku kostnego z talerza kości biodrowej są głównie wynikiem punkcji szpiku, zranienia tkanki. Bóle występują z reguły bezpośrednio przy pobraniu i mogą się znacznie wahać – zarówno pod względem czasu trwania, jak i intensywności (często opisywane jest uczucie zbliżone od uderzenia o krawędź stołu). Zazwyczaj bóle ustępują po kilku dniach. Ponieważ pobranie szpiku kostnego z kości biodrowej bez znieczulenia byłoby bolesne, konieczna jest pełna narkoza. Następstwem znieczulenia mogą być nudności i ból głowy.

 10.     Czy dawca po pobraniu komórek macierzystych z krwi obwodowej może odczuwać dolegliwości?

W przypadku pobrania komórek macierzystych z krwi obwodowej dochodzi do pobudzania produkcji komórek macierzystych, przez podawany dawcy podskórnie czynnik wzrostu G-CSF. Czynnik wzrostu podawany jest dawcy przez okres 5 dni przed planowanym zabiegiem i powoduje uwolnienie komórek macierzystych, występujących głównie w szpiku kostnym, do krwioobiegu. W związku z tym występować mogą bóle kończyn, porównywalne z bólami grypowymi, jednakże zażycie lekkiego środka przeciwbólowego eliminuje je w skuteczny sposób.  Objawami ubocznymi podczas trwania zabiegu może być drętwienie i mrowienie w różnych częściach ciała, szybko ustępujące po podaniu preparatów z wapniem. Zabieg przejściowo obniża też krzepliwość krwi.

11.     Ile czasu zajmuje pobranie?

W przypadku pobrania szpiku kostnego z talerza kości biodrowej wymagany jest zwykle trzydniowy pobyt w szpitalu (1 dzień: przyjęcie, 2 dzień: pobranie, 3 dzień: wypisanie). Sam zabieg trwa około godziny.

Pobranie komórek macierzystych z krwi obwodowej wymaga podskórnego wstrzykiwania dawcy przez okres pięciu dni czynnika wzrostu G-CSF. Iniekcji dokonywać może lekarz domowy lub lekarz z ośrodka, w którym będzie miało miejsce pobranie szpiku. Właściwy zabieg pobrania komórek macierzystych z krwi obwodowej ma miejsce w przystosowanej do tego celu klinice, w trybie ambulatoryjnym, jeden zabieg trwa ok. 3 do 4 godzin. Konieczne może okazać się również drugie pobranie, które najczęściej ma miejsce   następnego dnia.

Należy dodać, że dawca otrzymuje 100% płatne zwolnienie lekarskie na czas jego nieobecności w pracy.

12.     Kiedy i gdzie odbywa się przeszczep?

W celu zredukowania ryzyka infekcji, przeszczep, odbywa się w specjalnym, odizolowanym gabinecie zabiegowym. Przeszczep powinien odbyć się w ciągu 48 godzin od pobrania komórek macierzystych lub szpiku kostnego od dawcy. „Dzień zero“ to dzień w którym przetransferowane są komórki macierzyste.

13.     Jakie są wymagania dotyczące przeszczepu komórek macierzystych?

To, czy można dokonać przeszczepu komórek macierzystych, zależy od wieku, rodzaju i stopnia zaawansowania choroby oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Oczywiście musi być spełniony warunek podstawowy, czyli trzeba znaleźć zgodnego genetycznie dawcę.

14.     Mam tatuaż, czy mogę oddać szpik?

Osoba, posiadająca tatuaż, może zostać dawcą szpiku pod warunkiem, że  upłynęło 6 miesięcy od momentu jego wykonania. Tatuowanie wiąże się zawsze z większym ryzykiem zarażenia chorobami przenoszonymi poprzez krew (HIV, wirusy zapalenia wątroby itp.). Ważne jest, aby decydując się na tatuaż, wybrać renomowany zakład, w którym mamy pewność, co do właściwej sterylizacji sprzętu.